Επιστρέφω στο υπέροχο βιβλίο του Πρίμο Λέβι «Οι δουλειές των άλλων», για το οποίο σας είχα μιλήσει σε προηγούμενη ανάρτησή μου. Σε ένα λοιπόν από τα διηγήματά του- αυτό που φέρει τον τίτλο: «Ο αόρατος κόσμος», περιγράφει τις εντυπώσεις του, όταν έφηβος ων απέκτησε το πρώτο του μικροσκόπιο - συνέπεια της ανάγνωσης ενός βιβλίου μικροσκοπίας του 19ου αιώνα. 

Έχει κοιτάξει κάτω από τους φακούς του την ανάπτυξη των κρυστάλλων και την ικανότητά τους να «πολλαπλασιάζονται». Έρχεται όμως κάποια στιγμή που σκέφτεται να το στρέψει σε μια σταγόνα νερού που πήρε από ένα βάζο με λουλούδια του σπιτιού του. Και τη στιγμή αυτή απαθανατίζει με τα ακόλουθα λόγια: 

«Κίνηση υπήρχε επίσης στο νερό των βάζων με λουλούδια: και αυτή δεν ήταν τόσο τελετουργική και εύτακτη όπως η ανάπτυξη των κρυστάλλων. Ήταν, αντιθέτως, τόσο ταραχώδης και στροβιλιστική που σου έκοβε την ανάσα: μια αναταραχή που γινόταν τόσο πιο φρενήρης, όσο περισσότερο το νερό είχε μείνει στάσιμο στο βάζο. Να επιτέλους τα μικροσκοπικά ζώα τα οποία μου είχε υποσχεθεί το βιβλίο: μπορούσα να τα αναγνωρίσω στις εικόνες, λεπτεπίλεπτα, σχολαστικά σχεδιασμένα, ελαφρώς εξιδανικευμένα και υπομονετικά χρωματισμένα με ακουαρέλα (το είχα συνειδητοποιήσει αυτό, όταν έπεσε σε μια εικόνα μια σταγόνα νερού). Υπήρχαν τόσο μεγάλα, όσο και μικροσκοπικά: μερικά διέσχιζαν αστραπιαία το οπτικό πεδίο του μικροσκοπίου, σαν να βιάζονταν να φτάσουν σε κάποιο μακρινό προορισμό, άλλα περιδιάβαιναν νωχελικά σαν να έβοσκαν σε ένα λιβάδι, άλλα πάλι στροβιλίζονταν μονότονα, άνευ λόγου και αιτίας, γύρω από τον εαυτό τους»*. 

Αυτή λοιπόν η σκηνή, εμένα προσωπικά - τον σύμφωνα με το πτυχίο του ΑΠΘ, βιολόγο - με γοητεύει. Αν μου έμαθε, κάτι που δεν ήξερα; Προφανώς όχι. Μου υπενθύμισε όμως - ναι με τον ανθρωπομορφισμό της - ότι αυτές οι αδιόρατες υπάρξεις είναι τόσο ζωντανές, όσο εσείς κι εγώ, και ως μέρος της ίδιας αλυσίδας της ζωής, οικείες. Βεβαίως ο ανθρωπομορφισμός - το να αποδίδεις ανθρώπινες προθέσεις και συμπεριφορές σε οργανισμούς με διαφορετική οργάνωση, εξελικτική ιστορία κ.ά. μπορεί να οδηγήσει σε παρανοήσεις και εσφαλμένες αντιλήψεις. Από την άλλη όμως, ως ευρετικό εργαλείο, ως μέσο επικοινωνίας της επιστήμης έχει προσφέρει πολλά. Κι εν προκειμένω - στον βιολόγο, δάσκαλο κατά το επάγγελμα - μια βιωματική και εγκάρδια αντίληψη, που μακάρι να (ξανά)είχα, έναν μαθητή μπροστά μου, να του τη μεταδώσω. 

* Το βιβλίο δεν έχει μεταφραστεί στα Ελληνικά. Η μετάφραση που έκανα, δεν προέρχεται από το πρωτότυπο (στα Ιταλικά), αλλά από μια αγγλόφωνη έκδοσή του.

Η εικόνα, είναι μια από τις εικόνες του βιβλίου που είχε πέσει στα χέρια του μικρού Λέβι. Ο τίτλος του είναι: The invisible world revealed by the microscope; or, Thoughts on animalcules. Εκδόθηκε το 1846 και συγγραφέας του ήταν ο Gideon Algernon Mantell.